Energie in juiste banen leiden

Ben Tiggelaar haalt in een van zijn columns psycholoog Kurt Lewin aan. Deze stelt dat bij een verandering van gedrag altijd drijvende en remmende krachten een rol spelen. Verminderen van remmende krachten heeft het meeste effect. Sterker nog: dat het verhogen van drijvende krachten zelfs remmende krachten kan versterken. Iets wat ik herken uit de dagelijkse praktijk. Want een drijvende kracht is communicatie. En daar ben ik van.

Tovermiddel

Al te vaak wordt communicatie als een tovermiddel gezien. ‘Als we maar heel goed en enthousiast -of dringend- uitleggen waarom verandering nodig is, en dit steeds blijven herhalen, komt het wel goed’. Gebaseerd op de klassieke communicatietheorie dat kennis leidt tot houding, leidt tot gedrag. Er zijn voorbeelden van uitreiken van pennen om direct na de zeepkist ‘te kunnen tekenen voor commitment’. Maar communicatie is geen tovermiddel en soms zelfs de kwaal. En dat zegt deze communicatieadviseur.

Dodelijk

De crux zit in het feit dat met communicatie energie wordt opgewekt. Drijvende krachten worden aangesproken en vergroot. Als mensen (intern, extern) gegrepen worden door die energie, willen ze aan de gang (hulde aan effectieve communicatie). Het wordt een probleem als ze die energie niet kwijt kunnen. Doordat processen niet veranderen, doordat structuren niet aangepast worden, beloning en waardering zich nog op de oude situatie richten of (helemaal dodelijk) nieuw gedrag helemaal niet gedefinieerd is. Daarmee wordt de communicatie die is ingezet niet neutraal, maar kan deze zelfs een negatief effect hebben. Hoe teleurstellend is het immers als er een appel gedaan wordt, je beantwoordt het en vervolgens kijkt er niemand naar om. Sterker nog: het lijkt zelfs of JIJ de verkeerde keuze maakt. Dat is nog eens een remmende kracht. Energie lekt weg en het resultaat is meer afstand.

Alles communiceert

Terechte conclusie van Ben Tiggelaar is dan ook dat de eerste stap naar effectieve verandering is de kennis-houding-gedrag theorie los te laten. In ieder geval in zijn huidige vorm zou ik daaraan toe willen voegen. Zaak is dat wat ‘houding’ bepaalt veel breder te bekijken dan communicatie alleen. Alles communiceert immers.